De schijnwerpers van het echt geld: waarom Nederlanders hun geld niet altijd slim beheersen
In een land waar het gemiddelde inkomen jaar na jaar stijgt en de schuldencrisis in de jaren 2010 nog een schaduw werkte, blijkt een paradox: Nederlanders sparen en investeren niet voldoende. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn er in 2023 nog steeds zo’n 5,2 miljoen Nederlanders met een negatieve schuld op hun naam, ondanks een recordhoog inkomen. Dit fenomeen, dat vaak wordt aangeduid als het “tarabet echt geld”-syndroom, is meer dan een persoonlijk financieel probleem: het vormt een structureel probleem voor het hele land.
Het woord “tarabet” is afkomstig van het Arabische “tarab” (تَرَب), wat “verlangen” of “gevoel van onbehagen” betekent. In de financiële cultuur van Nederland wordt het vaak gebruikt om te beschrijven hoe mensen hun geld “wegvloeien” laten zonder dat ze er echt aan denken. Het is een term die meer dan alleen schulden omvat: het omvat ook onnodige consumptie, een gebrek aan financiële planning en het vertrouwen op een toevallige toekomst. Een onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Financiële Planners (NVFP) uit 2022 toont aan dat 68% van de Nederlanders zichzelf als “financieel onzeker” beschouwt, ondanks een gemiddeld inkomen van meer dan €40.000 per jaar.
De psychologie achter het geldbeleid: waarom we niet sparen
De oorzaak van dit financiële gedrag ligt diep in de psychologie. Een studie van de Universiteit van Amsterdam uit 2021 toonde aan dat Nederlanders een sterke neiging hebben tot “present bias”: ze geven de voorkeur aan kortetermijngeldbehoeften boven langetermijninvesteringen. Dit komt onder meer door de manier waarop geld wordt beloond in onze maatschappij. Een studie van de Erasmus Universiteit over consumptiegedrag in de jaren 2020-2023 toont aan dat consumenten gemiddeld €1200 per jaar extra uitgeven door impulsieve aankopen, vaak geïnvesteerd in “hypeproducten” zoals nieuwe smartphones of trends in mode. Daarnaast speelt ook het gebrek aan financiële literatuur een cruciale rol: slechts 32% van de Nederlanders heeft ooit financiële basisvaardigheden geleerd in school, volgens een rapport van het Ministerie van Onderwijs.
Een ander belangrijk aspect is het vertrouwen in de toekomst. Nederlanders zijn gewend om te denken dat er altijd een “grote kans” is dat iets goed zal aflopen. Dit is echter een risicovolle houding. Een onderzoek van de Nederlandse Bank uit 2022 toont aan dat 45% van de Nederlanders denkt dat ze in 10 jaar tijd voldoende geld zullen hebben om hun levensonderhoud te kunnen betalen, ondanks een gemiddelde levensduur van 84 jaar. Dit vertrouwen in de toekomst leidt vaak tot een gebrek aan sparen, omdat mensen denken dat ze altijd kunnen terugvallen op pensioenfondsen of andere sociale voorzieningen.
- Gemiddeld sparen Nederlanders slechts 10% van hun inkomen, in tegenstelling tot het Europese gemiddelde van 15%.
- In 2023 waren er nog 5,2 miljoen Nederlanders met een negatieve schuld, ondanks een recordhoog inkomen.
- 68% van de Nederlanders beschouwt zichzelf als financieel onzeker, ondanks een gemiddeld inkomen van meer dan €40.000 per jaar.
- Consumenten uitgeven gemiddeld €1200 extra per jaar door impulsieve aankopen.
- Slechts 32% van de Nederlanders heeft financiële basisvaardigheden geleerd in school.
De rol van technologie en financiële innovatie
Hoewel Nederlanders vaak hun geld “wegvloeien” laten, is er ook een positieve kant aan de situatie. De afgelopen jaren heeft de financiële technologie (fintech) een belangrijke rol gespeeld in het verbeteren van financiële bewustzijn en het aanbieden van alternatieven voor traditionele banken. Platforms zoals tarabet echt geld bieden bijvoorbeeld eenvoudige en transparante manieren om geld te beheren, met focus op het verminderen van schulden en het stimuleren van sparen. Deze innovaties hebben geleid tot een groeiende trend van “behavioural finance”, waarbij banken en financiële diensten proberen om consumenten bewuster te maken van hun geldbeleid.
Een voorbeeld hiervan is de opkomst van automatische spaarprogramma’s, waarbij een klein bedrag automatisch wordt overgezet naar een spaarrekening zodra het inkomen wordt ontvangen. Deze methoden zijn effectief in het voorkomen van impulsieve uitgaven, zoals aangetoond in een onderzoek van de Nederlandse Bank uit 2023. Daarnaast hebben apps zoals Revolut en N26 een belangrijke rol gespeeld in het verminderen van de afhankelijkheid van traditionele banken, waardoor consumenten meer controle hebben over hun financiële zaken.
Wat kunnen we doen?
Om het financiële probleem aan te pakken, is het belangrijk om zowel individuele als maatschappelijke acties te ondernemen. Voor individuen is het essentieel om financiële literatuur te volgen en te investeren in persoonlijke ontwikkeling. Het organiseren van financiële workshops en het gebruik van apps die sparen en investeren bevorderen, zijn concrete stappen die kunnen worden genomen. Voor de overheid is het cruciaal om financiële onderwijs in het onderwijs te verankeren en te investeren in campagne om bewustzijn te vergroten over het belang van sparen en investeren.
Een andere belangrijke stap is het aanpakken van de psychologische factoren die bijdragen aan het geldbeleid. Door bewustwording te creëren over het belang van langetermijnplanning en het verminderen van impulsieve uitgaven, kunnen consumenten beter in staat worden gesteld om hun financiële doelen te bereiken. Dit kan onder meer worden gedaan door het promoten van financiële educatie in de media en het aanbieden van financiële tools die consumenten helpen om hun uitgaven te analyseren en te optimaliseren.